نماز، شکوهمندترین ذکر خدا

 یکی از مؤثرترین راه های درمان مرگ دل و احیای دوباره آن، پناه بردن به ذکر خداست. ذکر حق، نور است و مداومت بر آن، قلب را از ناامیدی و قساوت نجات می دهد، لطافت و درک و عشق به آن می بخشد و روشنی و نشاطی تازه به آن می دهد. از حضرت علی علیه السلام نقل است:

خداوند متعال یاد خویش را جلای قلب ها قرار داده است که بر اثر آن گوش پس از سنگینی می شنود و چشم پس از کم سویی می بیند و بدین وسیله پس از لجاجت و دشمنی، رام می گردد.

در جایی دیگر می فرماید: «یاد خدا، موجب موفقیت در کارها و روشنایی درون ها می شود».

آرامش قلب، یکی دیگر از آثار ذکر خدا

دومین تأثیر یاد خدا آرامش دل است. به تعبیر قرآن، طمأنینه و سکون قلب، از جمله نشانه های آشکار یاد خداست و در آن آمده است:

الَّذینَ آمَنُوا وَ تَطْمَئِنُّ قُلُوبُهُمْ بِذِکْرِ اللّهِ أَلا بِذِکْرِ اللّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ. (رعد: 28).

کسانی که ایمان آورده اند و دل هایشان به یاد خداست، بدانید تنها با یاد خدا دل ها آرام می گیرد.

امام سجاد علیه السلام هم فرموده است: «الهی! دل های شیدا سرگشته توأند. دل ها جز با یاد تو آرام نمی گیرند و جان ها جز با دیدن تو آرامش نمی یابند».

خشیت و ترس از خدا، از نتایج ذکر خدا

از جمله آثار یاد خدا برای مؤمنان، خدا ترسی و خشیت است. قرآن در این باره می فرماید: «تنها مؤمنان هستند که هرگاه یاد خدا به میان آید، دل هایشان ترسان شود.» (انفال: 2) در واقع این ترس، از درک عظمت خدا و علم ایشان سرچشمه می گیرد و در سایه خشیت از خداوند است که انسان از ارتکاب گناهان دوری می کند و ازاین روست که خداوند در قرآن، خشیت را تنها به عالمان نسبت می دهد.

بصیرت یافتن و شناخت شیطان، در پرتو ذکر الهی

یکی از علت های اصلی پست شدن و سیاه روزی انسان، افتادن به دام های ناپیدای شیطان است. ذکر حق، به انسان بصیرت می دهد تا وسوسه های پنهان و دام های ناپیدای شیطان را به آسانی بشناسد و گرفتار آنها نشود. در قرآن کریم آمده است: «اهل تقوا آن هنگام که دچار وسوسه گروهی از شیطان ها شوند، به یاد خدا می افتند و در آن وقت است که بینا می گردند». (اعراف: 201).

بخشش گناهان، از آثار ذکر خدا

از آثار اخروی یاد خداوند، مغفرت الهی است که شامل حال یاد آورندگان او می شود. افزون بر این، خداوند وعده پاداش بزرگ هم به ایشان داده است. قرآن مجید در این زمینه می فرماید: «مردان و زنانی که بسیار یاد خدا کنند، خدای متعال برای آنان آمرزش و پاداش بزرگ آماده کرده است». (احزاب: 35)

زدودن غم و اندوه، با ذکر خداوند

یاد خدا به طور معجزه آسایی غم و غصه آدمی را برطرف می سازد. گاهی غمی که بر دل شخص سنگینی می کند، ناشی از تأسف او به خاطر از دست دادن یک فرصت، یک موقعیت و یا چیزی از مال و مقام دنیاست. خداوند متعال فرموده است: «نسبت به آنچه از دست داده اید، افسوس نخورید». (حدید: 23)

با یاد خدا می توان به معرفتی رسید که دیگر به خاطر از دست دادن هیچ چیز اندوهگین نشد. کسی که فقط به یاد خداست، خواهد آموخت که پیوسته حاجت های خود را از خداوند مهربان بخواهد و به لطف و کرم او امیدوار باشد. حضرت یعقوب علیه السلام چه زیبا گفته است که: «من غم و درد دل خود را به خدا می گویم و می دانم از خدا، آنچه را شما نمی دانید». (یوسف: 86)

برخی وقت ها، غم و غصه نتیجه سردرگمی و بی هدفی است. کسانی که نسبت به انجام یا دست کشیدن از کاری دو دل هستند، دچار پریشانی و اندوه می گردند. چنین غصه هایی برای کسی که همواره به یاد خداست کمتر پیش می آید؛ زیرا یاد و حضور خدا در قلب آدمی، او را صاحب تشخیص و اراده اش را قوی می سازد و روح اعتماد و توکل به خدا را در او زنده می دارد. دیدن صحنه های تأثر برانگیز موجب اندوه شدید می گردد. در این گونه موارد، یاد خدا بهترین داروی معنوی اثربخش است و اگر انسان از روی توبه به ذکر و عبادت خدا بپردازد این ذکر، او را سرشار از معنویت خواهد کرد، غمش را از بین خواهد برد و قلبش را از فشارهای ناشی از غم رها خواهد ساخت.

مولوی

ذکر خداوند، مایه نجات از غفلت

تمام گناهان از کوچک و بزرگ، در عفلت و بی خبری انسان رخ می دهد. عوامل غفلت زا بسیارند: زن، فرزند، زینت ها، زخارف دنیوی، ریاست ها، حکومت ها، عنوان های فامیلی و مقام علمی و روحانی و حتی بسیاری از عبادت ها ممکن است انسان را به غفلت اندازند. شیطان برای غافل ساختن هر کسی، از راهی مخصوص که با حال و شغل او متناسب و در او مؤثراست، وارد می شود و او را به آن سرگرم می سازد. ذکر همان دوری از غفلت است، غفلتی که اگر به ذکر مبدل نشود، شرایط سقوط آدمی را فراهم می آورد. خداوند در قرآن می فرماید:

«اقْتَرَبَ لِلنّاسِ حِسابُهُمْ وَ هُمْ فی غَفْلَةٍ مُعْرِضُونَ؛ رسیدگی به حساب انسان ها، نزدیک و مردم در غفلت به سر می برند». (انبیاء:1)

مولانا

آنچه غفلت را برطرف و عمل را صالح و انسان را تربیت می کند، ذکر و یاد خداست که در نتیجه، او را از دچار شدن به گناهان و بدی ها باز می دارد. باید عوامل غفلت را شناخت و شمشیر اسارت نفس را از پای خویشتن گشود و با همتی والا به دور از هیاهوی زندگی و دل مشغولی های روزگار، از موانع اندیشه دور شد و به دنبال سکون و آرامش رفت و این کشتی طوفان زده دل را به ساحلی امن رسانید وگرنه:

حافظ

فضیلت مجالس ذکر

برپایی محافل ذکر و یاد خدا، فضیلت های بسیاری دارد که در سایه رحمت الهی قرار گرفتن و جزو مقربان درگاه حق به شمار آمدن مهم ترین آنهاست. خدای تعالی می فرماید:

«هیچ بنده ای در درون خود مرا یاد نکند، مگر آنکه او رادر میان جمعی از فرشتگان یاد کنم. و در میان جمع مرا یاد نکند، مگر آنکه او را در رفیق اعلی یاد کنم».

و در جایی دیگر فرموده است:

«بنده ام! اگر مرا در تنهایی یاد کنی، تو را در تنهایی یاد کنم و اگر در میان جماعتی یادم کنی، تو را در میان جماعتی بهتر و فراوان تر از جمع تو، یاد کنم».

پیشوایان و ذکر خدا

روایت های بسیاری از اهل بیت علیهم السلام در تأکید ذکر وارد شده است که نشان دهنده ارزش و اهمیت این امر است. پیغمبر خدا صلی الله علیه و آله دائم الذکر بود. امیرالمؤمینین علیه السلام همچون شیری در میدان مبارزه جهاد می کرد و زبانش مرتب به نام خدا گویا بود. امام حسین علیه السلام در روز عاشورا و در سخت ترین شرایط جنگ، یاد خدا را رها نکرد و ذکر او را به جای آورد. گرفتاری و سختی زندگی، هیچ گاه آنها را از یاد خدا غافل نساخت. حضرت زینب علیهاالسلام همواره در حال ذکر بود و نماز شبش هرگز ترک نمی شد. این بانوی بزرگوار، شب سیزدهم محرم نیز با عشق و علاقه ای وصف نشدنی پشت دروازه کوفه نماز خواند. امام صادق علیه السلام می فرماید: «پدرم همیشه زبانش به ذکر خدا مشغول بود».

هر کدام از امامان معصوم علیهم السلام ذکری خاص داشتند که نقش انگشترشان هم بود. ما نیز اگر شیعه هستیم، باید شباهتی به اهل بیت علیهم السلام داشته باشیم. باید زبانمان گویای یاد خدا باشد. دلمان متوجه خدا باشد و اگر دائم الذکر نیستیم، در عالم ملکوت جزو ذاکران به شمار آییم. در قرآن کریم نیز آمده است:

«ای کسانی که ایمان آورده اید، خدا را یاد کنید، یادی بسیار». (احزاب: 41 و 42).

پیام متن:

دائم الذکر بودن امامان معصوم علیهم السلام و سفارش دیگران به استمرار ذکر خداوند.